پژوهشگر ارشد بین‌المللی کشاورزی حفاظتی، با تأکید بر فوریتِ تغییر پارادایم در نظام بهره‌وری کشور، پیاده‌سازی اصولی کشاورزی حفاظتی را نه یک انتخاب، بلکه تنها راهکار عملیاتی برای عبور از بحرانِ فرسایش خاک و حفظ منابع پایه تولید به منظور تضمین امنیت غذایی ایران دانست.

به گزارش ایانا محمد اسماعیل اسدی در وبینار «توسعه کشاورزی حفاظتی و مدیریت ارتباطات ترغیبی»، معنای امنیت غذایی را دسترسی فیزیکی، اقتصادی و عادلانه همه افراد جامعه به غذای کافی، سالم و پایدار بیان کرد و گفت: «موجود بودن غذا، دسترسی به آن، قابلیت بهره‌برداری و پایداری چهار رکن اصلی امنیت غذایی هستند.»

به گفته او از جمله چالش‌های پیش روی بخش کشاورزی، تخریب اراضی، فرسایش خاک و محدودیت منابع آب شیرین است.

اسدی بیان کرد: «بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده، متوسط فرسایش خاک در ایران حدود ۱۶.۵ تن در هکتار است که حدود ۷ برابر متوسط جهانی برآورد می‌شود و ایران به تنهایی حدود ۷ درصد فرسایش خاک جهان را در حالی تجربه می‌کند که تنها حدود یک درصد از مساحت زمین‌های جهان را دارد.»

بر اساس اظهارات او حدود ۷۵ درصد کشور دارای بارندگی کمتر از متوسط است و میانگین بارندگی ایران حدود ۲۲۰ تا ۲۳۴ میلی‌متر در سال است، در حالی که میانگین جهانی حدود ۸۰۰ میلی‌متر برآورد می‌شود. همچنین ۶۰ درصد خاک‌های کشور کمتر از یک درصد ماده آلی دارند؛ این شرایط نشان‌دهنده وضعیت نگران‌کننده سلامت خاک است.

اسدی با اشاره به کاهش بارندگی‌ها در سال‌های اخیر گفت: «در ۱۵ سال اخیر میزان بارندگی کشور نسبت به میانگین بلندمدت حدود ۱۹ میلی‌متر کاهش یافته است و سال گذشته نیز بارندگی کشور حدود ۱۴۲.۳ میلی‌متر گزارش شده که نسبت به میانگین بلندمدت کاهش قابل توجهی را نشان می‌دهد.»

این پژوهشگر ارشد بین‌المللی کشاورزی حفاظتی از روش‌های نامناسب مدیریت خاک انتقاد کرد: «شخم‌های مکرر و سوزاندن بقایای گیاهی از عوامل تشدید فرسایش خاک و کاهش ماده آلی هستند و هر پنج ثانیه معادل یک زمین چمن ورزشگاه آزادی از خاک کشور در اثر فرسایش از بین می‌رود.»

او معتقد است ماده آلی ستون فقرات خاک است و افزایش تنها یک درصد آن می‌تواند حدود ۱۵۰ هزار لیتر آب در هر هکتار ذخیره کند و این موضوع علاوه بر نقش مهمی که در مدیریت بحران آب دارد، به افزایش حاصلخیزی و ارتقای سلامت خاک کمک می‌کند.

اسدی با اشاره به تجربه جهانی، افزود: «در جهان حدود ۵۷۰ میلیون مزرعه وجود دارد که نزدیک به ۸۵ درصد آن‌ها کمتر از دو هکتار وسعت دارند و تخریب خاک سالانه حدود ۴۰۰ میلیارد دلار خسارت به اقتصاد جهانی وارد می‌کند.»

همچنین اظهار داشت: «برآوردها نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری سالانه حدود ۶۰۰ میلیارد دلاری برای احیای اراضی تخریب‌شده می‌تواند امنیت غذایی حدود یک میلیارد نفر را تقویت کند.»

او کشاورزی حفاظتی را بر سه اصل استوار می‌داند؛ حداقل دستکاری خاک، حفظ پوشش و بقایای گیاهی و رعایت تناوب و تنوع کشت. اجرای این اصول موجب کاهش مصرف آب و انرژی، افزایش نفوذ آب، بهبود ساختمان خاک و افزایش پایداری تولید می‌شود.

اسدی اهداف تعیین‌شده در اسناد ملی را مورد اشاره قرار داد: «توسعه سطح کشاورزی حفاظتی از برنامه‌های مورد توجه در کشور است و گسترش این رویکرد می‌تواند نقش مهمی در مدیریت منابع آب و خاک داشته باشد.»

این پژوهشگر همچنین بر نقش روابط عمومی‌ها و رسانه‌های بخش کشاورزی در ترویج این رویکرد تأکید دارد: «تولید محتوای آموزشی ساده، معرفی کشاورزان موفق، پوشش خبری مزارع الگویی، تهیه گزارش‌های میدانی و فرهنگ‌سازی برای جلوگیری از سوزاندن بقایای گیاهی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به توسعه کشاورزی حفاظتی کمک کند.»

به اعتقاد اسدی علت این که هنوز بسیاری کشاورزان با وجود مزایای کشاورزی محافظتی از روش‌هایی سنتی استفاده می‌کنند، عادت چندین نسل آنان به شخم سنتی، کمبود ماشین‌های تخصصی در برخی مناطق، نگرانی از کاهش عملکرد در سال‌های ابتدایی تغییر سیستم و ضعف آموزش و ترویج از مهم‌ترین موانع توسعه این رویکرد است.

او ادامه می‌دهد: «تجربه کشورهای پیشرو نشان داده است که پس از گذر از دوره انتقال، پایداری تولید و سودآوری افزایش می‌یابد و در ایران نیز کشاورزان پیشرو نتایج موفقی از اجرای این سامانه به دست آورده‌اند.»

پیام نهایی اسدی این بود: «خاک مهم‌ترین سرمایه کشاورزی است، بقایای گیاهی باید حفظ شوند و کشاورزی حفاظتی راهکاری برای کاهش مصرف آب و انرژی، حفظ منابع پایه تولید و تأمین امنیت غذایی نسل‌های آینده به شمار می‌رود.»