در سال 1398 که تحت عنوان سال رونق تولید نام‌گذاری شده است، شناسایی موانع و راهکارهای رونق تولید در بخش کشاورزی از اهمیت بالایی برخوردار است. بخش عمده‌ای از تولید ناخالص داخلی کشور مربوط به محصولات کشاورزی و صنایع و خدمات وابسته به آن است. علاوه بر آن کشاورزی به عنوان محور توسعه می‌تواند موتور محرکه برای رشد سایر بخش‌ ها نیز باشد.

بی‌ ثباتی در بازارهای جهانی کشاورزی، بلایای طبیعی، تغییرات اقلیم و ملاحظات سیاسی بین کشورها، منجر به برنامه‌ ریزی دولت‌ ها برای ایجاد ثبات و روند رو به رشد در سیستم‌ های غذایی شده است. یافته‌ های این گزارش نشان می‌ دهد بخش کشاورزی با چالش‌ های عدیده‌ای، از جمله بهره‌ وری پایین، فضای نامساعد کسب‌ وکار، ضعف جدی در حاکمیت شرکتی و توسعه ناپایدار، مواجه است که بدون رفع آنها نمی‌توان انتظار رونق جدی در تولید را داشت.

برای مثال با وجود توفیقاتی که در زمینه عملکرد در واحد سطح محصولات اساسی حاصل شده است، ولی در خصوص محصولاتی مانند گندم، جو، ذرت، دانه‌ های روغنی و کنجاله دانه‌ های روغنی شکاف عملکرد ایران و متوسط جهان افزایش یافته است. در نهایت نیز بر اساس یافته‌های گزارش و همچنین اطلاعات دریافتی از صاحبنظران و فعالان بخش کشاورزی و سازمان‌ها و تشکل‌ های ذی‌ربط، راهکارهای دستیابی به رونق تولید در بخش کشاورزی جمع‌ بندی و در سه دسته افزایش بهره‌وری، بهبود فضای کسب‌ وکار و توسعه فعالیت‌ های بازرگانی قابل طرح است.

موانع رونق تولید در بخش کشاورزی

با توجه به کاستی‌ های جدی در تولیدات کشاورزی، در ادامه گزارش، موانع و چالش‌ های کلیدی بخش کشاورزی که منجر به اختلال در عملکرد این بخش شده است، بررسی می‌شود. شناخت چالش‌ های اساسی در این حوزه‌ ها، می‌تواند کمک شایانی را به سیاست‌ گذاران و مجریان امر برای برنامه‌ ریزی بهتر ارائه دهد.

بهره‌وری پایین یکی از مهمترین دلیل پایین بودن صرفه اقتصادی تولید در بخش کشاورزی، بهره‌وری پایین تولیدات در این بخش است. مشکلات بخش کشاورزی هر چه باشد، صرفنظر از تأثیر عوامل بیرونی، نشانه‌هایی از نازل بودن بهره‌وری را می‌توان در آن پیدا کرد. این مشکلات در کلیه مراحل قبل و پس از تولید محصولات کشاورزی از قبیل تأمین و مصرف نهاده‌ها، روشهای تولید، برداشت، حمل‌ونقل، نگهداری، توزیع، تبدیل و مصرف مشهود است.

علاوه بر اینها عوامل طبیعی و محیطی، نوسانات نرخ بازار، سیاست‌ های کنترل دولتی و ناکارآمدی حمایت‌ ها بر بهره‌ وری در بخش کشاورزی مؤثرند. مقایسه رشد شاخصهای بهره‌ وری در بخش کشاورزی نسبت به سایر بخش‌ های اقتصادی کشور نشان‌ دهنده پایین‌ تر بودن رشد بهره‌ وری نهاده سرمایه و بالاتر بودن رشد بهره‌ وری نیروی کار نسبت به سایر بخش‌ هاست.

البته هرچند بهره‌ وری نیروی کار کشاورزی در دوره 1395-1385 بهبودیافته است، ولی بررسی‌ های دقیق‌ تر حاکی از آن است که این میزان در مقایسه با شماری از کشورهای در حال توسعه و کشورهای دارای اراضی خرد و پراکنده، بسیار پایین است.