سهم مصرف کنندگان در تنظیم بازار/ معدوم سازی حدود ۲۵ درصد مرغ های تخم گذار
در حال حاضر اگرچه حدود ۲۵ درصد مرغ تخم گذار از بین رفته، اما با کمی درایت و تدبیر از طرف مصرف کننده، بحران بازار تخم مرغ برطرف میشود.
معدوم شدن بیش از ۱۱,۵ میلیون مرغ تخم گذار در سال گذشته بر اثر شیوع آنفلوآنزای پرندگان، هشداری برای دست اندرکاران این صنعت بود. زیرا این آمار تلفات در کشورهای دیگر کمتر دیده شده و تجهیزات و ساختمان های بیشتر کشورهای پیشرفته، اجازه چنین خسارتی را به ویروس آنفلوآنزا نمیدهد.
این در حالی است که طبق گزارش دفتر پرورش طیور و زنبورعسل وزارت جهاد کشاورزی، هماکنون در کشور ما ۲۶ درصد مرغداریهای تخم گذار قدمتی بالای ۳۰ سال داشته و به نوعی فرسوده محسوب میشوند. همچنین ۲۳ درصد تأسیسات مربوط به این صنعت نیز بالای ۲۰ سال عمر دارند و در شرف فرسودگی هستند، اما در این میان ۱۵ درصد واحدها وضعیت مناسبی داشته و عمر آنها به زیر ۱۰ سال میرسد. ۳۶ درصد مابقی هم دارای وضعیت مناسبی هستند و بین ۱۰ تا ۲۰ سال از عمرشان میگذرد.
نقاط ضعف صنعت مرغ تخم گذار
بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط انجمن تولید کنندگان جوجه یکروزه، فرسودگی ساختمان مرغداریها علاوه بر مصرف بسیار قابل توجه انرژی، منجر به عدم کارایی اقدامات بهداشتی و گسترش بیماریهای بومی و نو پدید واگیردار در سطح مرغداریهای تخم گذار شده که یکی از عوامل مهم شروع و گسترش بیش از حد ویروس آنفلوآنزا شده است.
فرسودگی تجهیزات منجر به افزایش تولید تخم مرغهای معیوب و هدر رفتن خوراک در مرغداریها شده که در نتیجه هزینه های تولید را به شدت افزایش و نرخ بهره وری را کاهش و علاوه بر آسیب به مرغدار باعث خسارات سنگین ملی میشود.
حدود ۹۰ درصد کنجاله سویا و ۵۵ درصد ذرت مورد نیاز در فرمول خوراک مرغ تخم گذار وارداتی است و طی حداقل پنج سال گذشته حدود ۷۸ درصد سهم قیمت تمام شده تخم مرغ مربوط به قیمت خوراک آن بوده است. علاوه بر این کیفیت غذایی و بهداشتی مواد اولیه وارداتی یا تولید داخل دارای نوسانات زیادی بوده که راندمان تولید و ایمنی پرنده را به شدت تحت تأثیر خود قرار داده است.
طی برنامه های چهارم و پنجم توسعه صرفاً به تولید تخم مرغ توجه شده و هیچگونه برنامهای برای کیفیت و بهره وری خوراک مرغ، کیفیت و بهره وری تولید تخم مرغ، بهره وری از فرآوردههای تخم مرغ و مدرنسازی بازار فروش داخلی و صادرات آن نشده است.
توسعه نامتوازن تولید بدون توجه به تقاضای داخلی و امکان صادرات باعث شده است که این صنعت طی سالهای گذشته و اکنون، همواره دچار خسارتهای فراوان ناشی از مازاد تولید و عدم توازن بازار و فروش زیر قیمت برآورده شده در سال ۱۳۹۵ و متحمل زیانی حدود ۴۲۰ میلیارد تومان شود (زیان سال ۱۳۹۴، حدود ۳۵۰ میلیارد تومان بوده است).
طی حداقل پنج سال گذشته هیچگونه تسهیلات دولتی برای تأمین نقدینگی در اختیار مرغدار قرار نگرفته، در حالی که مؤلفه های تولید و هزینه های آن حداقل سه برابر شده و نیاز به نقدینگی بیشتری دارد. از طرفی امکانات اعتباری در بازار تأمین مواد اولیه حذف، معاملات به صورت نقدی صورت میگیرد که ماحصل آن افزایش انباشتگی بدهی مرغداران به بازار و سیستم بانکی شده است.
مرغدار نیاز به نقدینگی بالا دارد زیرا طی سال ۱۳۹۵ تخممرغ تولیدی واحد خود (تنها منبع درآمد) را با زیان تا حداقل پنجهزار ریال زیر قیمت به فروش رسانیده؛ بنابراین تمام درآمد حاصل از فروش تخممرغ را صرف تأمین مواد اولیه و سایر امور جاری خود کرده و از توجه به استهلاک شدید ساختمان و تجهیزات خود غافل شده است؛ پس نهتنها راندمان تولید و بهره وری به طور قابل ملاحظهای کاهش یافته به موازات آن کیفیت محصول تولیدی نیز کاهش پیدا کرده است.
طی حداقل پنج سال گذشته بهدلیل اعمال مقررات بیضابطه و صرفاً تنظیم بازار یک طرفه، مرغداران شاغل در این صنعت هیچگاه تخم مرغ را با قیمت تمامشده و حدقال سود مصوب به فروش نرسانیدهاند؛ بنابراین هر سال بدهی آنها به بانک ها یا بازار افزایش یافته و با کمک استقراض بانکی فعالیت خود را ادامه دادهاند.
تخم مرغهای عرضه شده در بازار با وجود امکانات موجود دارای شناسنامه و قیمت مصرف کننده نیست؛ بنابراین به همراه زیان شدید مرغداران، مصرف کنندگان نیز آن را به قیمت مناسب خریداری نمیکنند؛ بر این اساس، حقوق مصرف کنندگان نیز رعایت نمیشود. تمام این عوامل، دست به دست هم داده و مانع از اقدام مرغدار برای تجهیز و نوسازی واحد تولیدی خواهد شد.
وضعیت تولید
طبق آمارهای موجود در حال حاضر ۶۵ تا ۷۰ میلیون قطعه مرغ تخم گذار در سالن ها وجود دارد که ۱۵ تا ۲۰ درصد آن پولت است. بنابراین حدود ۵۵ میلیون مرغ به صورت واقعی به تولید تخم مرغ مشغول هستند. حال که حدود ۱۷ میلیون قطعه از این تعداد تلف شدهاند، میتوان گفت که این صنعت نزدیک به ۲۵ درصد از سرمایه خود را از دست داده است. بنابراین ایجاد کمبود تخم مرغ در بازار، با توجه به شرایط به وجود آمده، امری طبیعی به نظر میرسد؛ آن هم در فصل سرد سال که مصرف این ماده مغذی رو به افزایش میگذارد.
به همین دلیل تنظیم بازار تخم مرغ بیشتر در فصول سرد سال اهمیت پیدا میکند. در این میان نقش مردم نیز بی تأثیر نخواهد بود. به عبارتی مصرف کننده میتواند در مدیریت و تنظیم بازار سهمی بسزا داشته و تمام تقصیرها را به گردن دولت نیندازد. کنترل مصرف، به ویژه در ایامی که کمبود به دلیل شیوع آنفلوآنزا در محصولی مانند تخم مرغ به چشم میخورد، یکی از مهم ترین راهکارهای عبور از بحران به شمار میرود.
به همین دلیل آگاهی مردم از آمار تلفات و به روز شدن اطلاعات آنها در این زمینه، میتواند بسیار مؤثر باشد. وقتی اطلاع رسانی به طور دقیق صورت گرفته و مردم از آینده بازار یک محصول آگاه باشند، قطعاً در مقاطع بحرانی، با تولیدکننده و دولت، همراهی خواهند کرد. به ویژه اگر مطمئن باشند که این کمبود مقطعی است و از فصل آینده شرایط دوباره به حالت عادی برمیگردد. در چنین شرایطی، قطعاً نیازی به واردات تخم مرغ نخواهد بود.